تفسیرگران دیدگاه یکسانی درباره مصداق این گروه از مؤمنان صالح بشارت داده شده، ارائه نکرده‌اند. برخی معتقدند که مفهوم آیه، عموم امت پیامبر گرامی اسلام (ص) را در برمی‌گیرد. در این باره می‌توان به تفاسیری همچون مجمع البیان و المیزان رجوع کرد.(1)
برخی از مفسران نیز چنین پنداشته‌اند که منظور، خلفای چهارگانه صدر اسلام هستند؛ زیرا در آن دوره جامعه اسلامی از حضور شرکای و منافقان پاک و اسلام در بسیاری از سرزمین‌ها پابرجا و گسترش یافته بود و صالحان در امنیت و آسایش به دستورات اسلامی عمل می‌کردند.(2)
برخی دیگر بر این باروند که عبارت آغازین آیه شریفه «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» «خدا به کسانى از شما که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند وعده داده است» بر شخص یا اشخاص یا گروه خاصی دلالت ندارد؛ بلکه آیه شریفه معیار و مقیاس برای تحقق حکومت جهانی داده و آن دارا بودن افراد به امتیاز ایمان و عمل صالح است.
پس آیه مفهومی فراگیر و گسترده دارد و شامل هر جامعه و ملت و شخصیتی است که از این دو امتیاز برخوردار باشد.
بنابراین نمی‌توان آیه شریفه را در یک مصداق انحصاری و دوره‌ای خاص تفسیر کرد.(3)
علامه طباطبایی، مؤلف تفسیر المیزان در تبیین بیشتر از آیه شریفه به این نکته نیز توجه داده است که جامعه و ملت دارای امتیاز ایمان و عمل صالح کامل از دوران آغاز بعثت پیامبر گرامی اسلام (ص) تا به امروز هنوز تحقق نیافته است و بر اساس اخبار متواتر و مورد قبول میان مسلمانان تنها جامعه انسانی که برخوردار از این وصف و امتیاز باشد، دوره حکومت حضرت مهدی (عج)‌ است و در آن دوران مردم به رهبران و هدایت الهی آن حضرت به درجه کامل از ایمان و عمل صالح خواهند رسید و دین حق یعنی اسلام، در سراسر جهان استوار و استقرار می‌یابد و دستورات الهی برقرار می‌شود و امنیت و یکتاپرستی فراگیر و مردم از ستم ستمگران و سلطه کافران رهایی می‌یابند. (4)
به نظر می‌رسد این دیدگاه به همراه دیگر آرای مفسران شیعه، علاوه بر بسیاری از روایات گزارش شده از پیشوایان معصوم (ع) در رابطه با تفسیر مصداقی از آیه شریفه همسان و سازگار است.
از جمله اینکه امام سجاد (ع) هنگامیکه آیه 55 سوره نور را قرائت کرد، فرمود: «سوگند به خدا؛ آنان شیعیان ما اهل بیتند. خدا این وعده (حکومت جهانی) را برای آنان به دست مردمی از خاندان ما که مهدی این امت است، انجام می‌دهد و رسول خدا (ص) درباره او فرمود: اگر یک روز از زمین باقی نماند، خدا آن روز را چنان طولانی می‌کند تا مردمی از خاندانم که همنام من است، ولایت و حاکمیت بر زمین یابد آن را داد بگستراند، همانگونه که از بیداد فرا گرفته شده بود.» (5)
مرحوم طبرسی پس از بیان روایت یاد شده از امام سجاد (ع) می‌‌نویسد: «همانند این سخن از امام محمد باقر (ع) و امام صادق (ع) گزارش شده است و بدین سان مراد از عبارت «خدا به کسانى از شما که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند وعده داده است» بر اساس اخبار و روایات اهل بیت (ع) مهدی از آل محمد (ص) و بشارتی به پیامبر و خاندانش است به اینکه در هنگام قیام حضرت مهدی (عج) ‌قدرت و حکومت در سراسر جهان از آن حضرت خواهد شد و ترس و ناامنی از جامعه برداشته می‌شود. (6)
همچنین در حدیثی از امام علی (ع) نیز پس از بیان زشتی‌های دشمنان اهل بیت (ع) به آیه شریفه مورد بحث اشاره کرده و می‌فرماید: «این وعده الهی زمانی تحقق می‌یابد که از اسلام و قرآن جز نامی و رسمی باقی نمی‌ماند و صاحب‌الامر به جهت قلب‌های آشوب‌زده دشمنان پنهان از دیدگاه است. در این شرایط، خداوند او را با لشکریانی ناآشکار حمایت و تأیید می‌کند و آیین پیامبرش را به دست وی بر تمام ادیان پیروز می‌گرداند؛ گرچه خوشایند مشرکان نباشد. (7)

پی‌نوشت‌ها:
(1)‌مجمع‌البیان / جلد 7 / صفحه 238 و المیزان / جلد 15/ صفحه 164
(2) همان
(3) المیزان/ جلد 15/ صفحه 168
(4) المیزان / جلد 16/ صفحه 168
(5) مجمع البیان / جلد 7 / صفحه 238
(6) همان
(7) نورالثقلین /جلد 3 / صفحه 519


دسته ها : مذهبی
شنبه 1389/5/30 8:43
X