معرفی وبلاگ
دسته
لینکدونی
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 2032971
تعداد نوشته ها : 11235
تعداد نظرات : 345
Rss
طراح قالب
مهدي يوسفي
مفهوم و کیفیت صلوات :

در آیه 56 سوره احزاب آمده است که «خدا و فرشتگان بر پیامبرش درود و صلوات می فرستند.» اکنون این پرسش مطرح می شود که مفهوم صلوات خدا و فرشتگان چیست و کیفیت صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) چگونه است.براساس روایاتی که شیعه و سنی به طور گسترده، به نقل آن پرداخته اند، کیفیت صلوات بر آن حضرت به دست می آید.ابوحمزه ثمالی از کعب بن عجره حدیث می کند، آنگاه که آیه صلوات بر پیامبر نازل شد، گفتیم: یا رسول ا...! ما می دانیم که چگونه بر شما سلام دهیم اما کیفیت صلوات بر شما چگونه است. حضرت فرمودند که بگویید: «اللهم صل علی محمد و علی آل محمد کما صلیت علی آل ابراهیم انک حمید مجید اللهم بارک علی محمد و علی آل محمد کما بارکت علی آل ابراهیم انک حمید مجید.»(1)برجستگی «آل پیامبر» در این حدیث و حضور قطعی ایشان در کنار پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) به هنگام درود بر آن حضرت نشان از رفعت مقام آنان و حضور دائمی عترت در کنار سنت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) دارد. در اهمیت این حضور باید گفت، پیامبر صلواتی را که شامل آل و خاندان آن حضرت نباشد نکوهش کرده و از آن به صلوات «ابتر و ناقص» یاد کرده است. به عنوان مثال، ابن حجر هیثمی که از بزرگان اهل سنت است، روایت کرده که پیغمبر فرمود: «بر من درود ناتمام نفرستید.» گفتند: درود ناتمام چیست؟ فرمود: «اینکه بگویید اللهم صل علی محمد بگویید اللهم صل علی محمد و آل محمد(2)در تفسیر «الدر المنثور، سیوطی هجده حدیث از پیامبر نقل شده که بر اساس آن «آل محمد» را به هنگام صلوات باید ذکر کرد.»(3) در روایتی دیگر، قبولی نماز مشروط به صلوات بر پیامبر و خاندان او معرفی شده و آمده است: «هر کس نماز بگزارد و در آن بر من و اهل بیتم صلوات نفرستد، نمازش قبول نیست.(4)


اهمیت صلوات :

صلوات شعار رسمی مسلمانان است که هر صبح و شام بارها در بهترین عبادت خویش (نماز) آن را تکرار می کنند. صلوات پیوسته خداوند و فرشتگان بر پیامبر و امر تأکیدی به مؤمنان بر تداوم صلوات بر ایشان را تسلیم بودن در برابر فرمانهای پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) جلوه دیگری از این اهمیت است. «یاایها الذین ءامنوا صلوا علیه و سلموا تسیماً»در روایتی از امام صادق(علیه السّلام) آمده است که ابوبصیر سؤال کرد: منظور از صلات بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) را فهمیده ایم، اما معنی تسلیم بر او چیست؟ امام فرمود: «منظور تسلیم بودن در برابر او در هر کار است.» (5)از صلوات، در روایات به عنوان «برترین اعمال» یاد شده، چنانکه خوارزمی در «مناقب» خود از ابوعلقمه نقل کرده که روزی پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) نماز صبح را با ما گزارد و بعد از آن به ما رو کرد و فرمود: «ای یاران، من دیشب عموی خود حمزة بن عبدالمطلب و برادرم جعفربن ابیطالب را در خواب دیدم. از ایشان پرسیدم: فدایتان شوم، کدام اعمال را برتر یافتید؟ گفتند: بهترین اعمال را در سه چیز یافتیم: صلوات بر شما، آب دادن تشنگان و دوستی علی بن ابیطالب(علیهما السّلام).(6)

در روایتی دیگر که اهمیت صلوات را نشان می دهد، از امام صادق(علیه السّلام) به نقل از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) می فرمایند: «هر که نزد او نام من آورده شود و او صلوات بر من نفرستد، حق تعالی او را از بهشت دور گرداند.» (7) البته چنین عقوبت سنگینی از آن کسی است که عمداً و از روی دشمنی با آن بزرگواران از ذکر صلوات روی برتابد.وجوب صلوات در نماز و مشروط بودن قبولی آن بر درود بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) و خاندان پاک وی، جلوه دیگری از اهمیت صلوات را بیانگر است. اجماع علمای شیعه به وجوب صلوات در تشهد اول و دوم نماز است. علاوه بر روایاتی که از امامان شیعه در این زمینه آمده است، در کتابهای اهل سنت نیز روایاتی که بر وجوب صلوات دلالت می کند، کم نیست. در روایتی، قبولی نماز مشروط بر صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) و اهل بیت(علیهم السّلام) یاد شده است: «من صلی صلوة و لم یصل فیها علی و علی اهل بیتی لم تقبل منه»(8)از این رو، از فقهای اهل سنت «شافعی، آن را در تشهد دوم واجب می داند و از احمدبن حنبل و جمعی دیگر از فقها بر وجوب آن عقیده دارند؛ اگر چه «مالک» و «ابوحنیفه» و عده ای نیز آن را مستحب می دانند.(9)عده ای از مفسران بر اساس برخی روایات معنا و حقیقت صلوات را با پیمان روز الست (الست بربکم، قالوا بلی...) و عالم ذر مرتبط دانسته و صلوات را تجدید عهد و میثاق با عهد اولیه آدم در آغاز خلقت دانسته اند.

از امام موسی بن جعفر(علیهما السّلام) روایت شده که: کسی که صلوات بر پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلّم) می فرستد، معنایش آن است که وفای به عهد و میثاقی که در عالم ذر پروردگار فرمود «الست بربکم و محمد نبیکم و علی امامکم» بر زبان آورده و قبولی آن را اعلام می کند و تجدید عمل و میثاق به عمل می آورد.(10)و آخرین سخن در اهمیت صلوات شمار فراوانی از روایات پیامبر و معصومین(علیهم السّلام) است که فضیلت و آثار دنیوی و اخروی صلوات را بیان می کنند و به جرأت می توان گفت درباره کمتر ذکر و عبادتی می توان چنین فضایل و آثاری را جست که گوشه ای از این فضایل و آثار را مورد اشاره قرار می دهیم.


آثار و فضایل صلوات :

صلوات از سوی گوینده آن شعاری ظاهری و بدون پشتوانه نیست تا از فضایل بی شمار آن در روایات تعجب کنیم و انگشت حیرت بر دهان افکنیم و ذکری چنین کوتاه چگونه فضایلی چنین متبرک دارد: بر اهل ذکر و ایمان پوشیده نیست که تمامی اذکار از جمله صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) و خاندان پاکش یک لفظ و یک معنا دارد. تکرار لفظ بدون توجه به معنا سود چندانی ندارد و عمده فضایل در حقیقت ذکر و عبادت نهفته است. چنانکه خداوند می فرماید: «ای مردمان شما همگی فقیر درگاه الهی هستید.»(11) صلوات گوینده حقیقتی با واسطه قرار دادن پیامبر و خاندانش و با درود فرستادن بر آنان طلب رحمت و آمرزش می نماید تا با دعایی این چنین از ذات غنی بی نیازی طلب نماید. چنانکه گفتیم، صلوات از جانب غیر خدا طلب رحمت است.در آیه صلوات نیز خداوند بلافاصله بعد از امر به صلوات بر پیامبر دستور اکید به تسلیم شدن در برابر فرمان ایشان که فرمان او فرمان خداست، می دهد. به نظر می رسد چنین دستوری بعد از امر به صلوات برای آن است که بفهماند حقیقت درود بر ایشان، تسلیم بودن در برابر امری نبوی است و چنین تسلیمی حیات جاودانه و حقیقی به آدمی می بخشد و او را رستگار می کند و ای اهل ایمان، آنگاه که خدا و رسول به آنچه شما را حیات می بخشد فرا می خوانند، اجابت کنید.»(12) با بررسی روایات فضاییل صلوات، چنین به دست می آید که بخشی از این آثار مربوط به زندگی دنیوی و بخشی به زندگانی اخروی مربوط است که به برخی از آنها اشاره می کنیم، اگر چه ممکن است برخی از این آثار مشترک بین دنیا و آخرت باشد.


الف) آثار دنیوی
1 - نقش صلوات در استجابت دعا

در ادعیه و روایات معصومین(علیهم السّلام) میان صلوات و مستجاب شدن دعا ارتباط عمیقی دیده می شود.

در دعاهای صحیفه سجادیه، مناجات شعبانیه، مکارم الاخلاق و... صلوات به گونه ای در ابتدا یا آخر دعا آمده است، زیرا صلوات دعای مقبوله است.(13) و روایت دیگری نقل شده که: «هر کسی حاجتی از خداوند دارد، ابتدا صلوات بر پیامبر و آل او گوید سپس حاجت بخواهد و سپس صلوات گوید، زیرا خداوند کریم تر از آن است که دو طرف دعا را مستجاب کند و وسط آن را مستجاب نشده رها نماید، زیرا صلوات بر پیامبر و آل او محجوب و در پرده باقی نمی ماند و حتماً مستجاب می شود.»(14) از آن جا که خداوند از مؤمنان خواسته است که به سوی او با وسیله و واسطه ای تقرب جویند (یا ایها الذین امنوا اتقواا... و ابتغوا الیه الوسیله) (15) صلوات به معنای واسطه قرا دادن واسطه های فیض الهی برای تقرب به خدا و درک رحمت الهی است چنانکه در تفسیر این آیه به روایاتی برمی خوریم که معصوم(علیه السّلام) می فرماید: «منظور از وسیله در این آیه، ما اهل بیت هستیم.»(16) از رسول خدا نیز روایت شده که: «صلوات شما بر من باعث روا شدن حاجات شما می شود و خداوند را از شما راضی می گرداند و اعمال شما را پاکیزه می کند.»(17)


2 - همراهی با ملائکه و برخورداری از استغفار آنان:

از آنجا که ملائکه پیوسته بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) صلوات می گویند، صلوات مؤمنان به معنای همراهی با فرشتگان نیز هست ملائکه نیز برای کسی که صلوات می فرستد استغفار می کند و برای او صلوات می فرستند. از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) روایت شده که حق تعالی می فرماید: «هر بنده ای که برای تو صلوات فرستد، هفتاد هزار فرشته بر او صلوات می فرستند و هر که هفتاد هزار فرشته بر او صلوات فرستد، اهل بهشت خواهد بود.» (18)


3 - صلوات، از بین برنده «نفاق» و «غم» و «بخل»:

از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) نقل شده: «صلوات و درود بر من و خاندان من نفاق را از بین می برد.» (19) و در روایتی دیگر به امام علی(علیه السّلام) توصیه می کند که هرگاه امری تو را اندوهگین ساخت، بر پیامبر و آل او صلوات فرست...» (20) و بر اساس روایتی دیگر از امام حسن مجتبی(علیه السّلام) از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) : «بخیل کسی است که چون نام من در نزد او برده شود، بر من صلوات نفرستد.» (21)حصول عافیت، توانگری و غنا، به یاد آمدن فراموش شدها به وسیله صلوات و پاکیزه و طیب شدن مجالس با ذکر صلوات، از جمله آثار دیگر صلوات است که در روایات به آنها اشاره شده است.


ب) آثار اخروی صلوات

اگر چه برخی از آثار یاد شده در آخرت نیز محقق است، اما بخشی از آثار مختص زندگی اخروی است که به آنها اشاره می کنیم:

1 - قرب به رسول ا... (صلی الله علیه و آله و سلّم) و بهره گیری از شفاعت آن حضرت:

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلّم) می فرماید: «هرکس بر من صلوات بفرستد، شفاعت من به او می رسد.» (22) و «نزدیکترین مردم در روز قیامت بر من در هر جا که باشد کسی است که بر من بیشتر در دنیا صلوات بفرستد.» (23)


2 - کفاره گناهان، خلاصی از آتش و رفع عذاب قبر:

امام رضا(علیه السّلام) می فرماید: «کسی که نتواند با کارهای نیک گناهانش را بپوشاند، باید فراوان بر محمد و آل محمد درود فرستد که صلوات گناهان را نابود می کند.»(24)و نیز فرمودند: «صلوات بر من نور است بر صراط و هر کس بر صراط نور باشد، از اهل نار نخواهد بود. » (25) «بسیار بر من صلوات فرستید که صلوات بر من نور است در قبر و نور است در بهشت.»(26)


3 - بهره مندی از حسنات مضاعف و سنگینی بر ترازوی اعمال نیک:

از انس بن مالک روایت شده که گفت: بر پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلّم) داخل شدم و ندیدم هیچ روزی که مسرورتر و شاداب تر از آن روز باشد،از دلیل آن پرسیدم فرمود: «چرا شاداب نباشم، حال آن که جبرئیل هم اکنون بیرون رفت از نزد من و گفت که خداوند فرمود: هر کسی یک بار بر تو صلوات فرستد، ده صلوات بر او می فرستم، ده سیئه را از او محو می کنم و ده حسنه برای او می نویسم.»همچنین از امام صادق(علیه السّلام) روایت شده «سنگین ترین چیزی که در روز قیامت در ترازوی اعمال می گذارند، صلوات بر حضرت رسول و اهل بیت ایشان است.»(27) با این حال، آنچه ذکر آن رفت تنها بخشی از آثار و فضایل درود بر پیامبر و خاندان پاک ایشان است که صد البته روایات بیش از آن است که این نوشتار گنجایش ذکر آن را داشته باشد. امید آن که ذکر این فضایل مقدمه عمل به آن و بهره مندی از آثار گسترده آن باشد.

پی نوشتها :
1 - تفسیر منهج الصادقین، ج 7، ص 335/ سنن ابن ماجه ج1، ص 293
2 - تفسیر، 7 نمونه، ج 17، ص 319
3 - تفسیرالمیزان، ج 16، ص 517
4 - الصواعق المحرقه، ص 147-146
5 - تفسیر مجمع البیان، طبرسی، ج 7، ص 579
6 - منهج الصادقین، همان، ص 361
7 - اصول کافی، کلینی، ج 2، ص 395
8 - بررسی آیات و روایات صلوات، مرتضی محسنی کبیر ص 123
9 - منهج الصادقین، همان، ص 357
10 - تفسیر جامع، ج 5، ص 37
11 - فاطر/آیه 15
12 - انفال/ آیه 24
13 - بررسی آیات و روایات صلوات، ص 9
14 - اصول کافی، همان، ص 252
15 - مائده/ آیه 35
16 - تفسیرالمیزان، ج 5، ص 517
17 - همان، ص 326
18 - جامع الاخبار، فصل 28، ص 68
19 - محجة البیضاء، ج 2، ص 313
20 - کنز العمال، ج 1، ص 181
21 - همان، ص 289
22 - شرح و فضایل صلوات، ص 86
23 - همان، ص 85
24 - آثار الصادقین ج 11،ص 214


دسته ها : مذهبی
پنج شنبه 1387/12/8 20:35
X