معرفی وبلاگ
دسته
لینکدونی
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 2523808
تعداد نوشته ها : 11235
تعداد نظرات : 345
Rss
طراح قالب
مهدي يوسفي

واژه‌نامه‌ هسته‌ای به زبانی ساده و به منظور فهم بیشتر خوانندگان به تعریف و تببین اصطلاحات هسته‌ای می‌پردازد.
این بخش از واژه‌نامه به «پرتوپزشکی» اختصاص یافته که از نظر خوانندگان می‌گذرد.

یکی از روشهای تشخیصی و درمانی ارزشمند در طب، پزشکی هسته‌ای می‌باشد که تبلور آن از ابتدا تاکنون تلفیقی از کشفیات مهم تاریخی بوده است.
اولین جرقه در سال 1895 با کشف اشعه X و در 1934 با کشف مواد رادیواکتیو زده شد. اولین استفاده کلینیکی مواد رادیواکتیو، در سال 1937 جهت درمان لوسمی در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی بود. بعــــــد از آن در 1946 با استــــــفاده از این مواد توانستند در یک بیمار مبتلا به سرطان تیروئـــــید از پیشرفت این بیماری جلوگیری کنند.
البته تا 1950 کاربرد کلینیکی مواد رادیواکتیو به طور شایع رواج نیافت و مسکوت ماند. طی سالهای بعد از آن متخصصین و فیزیکدانان به این واقعیت پی بردند که می‌توان از تجمع رادیو داروها در ارگان هدف تصاویری از آن تهیه کرد و یا به درمان بافت آسیب دیده کمک نمود بطوریکه در اواسط دهه 60 مطالعات بسیاری در خصوص طراحی تجهیزات لازم آغاز گشت.
در دهه 1970 توانستند با جاروب نمودن از ارگانهای دیگر بدن مانند کبد و طحال، تومورهای مغزی و مجاری گوارشی تصاویری را تهیه کنند و در دهه 1980 از رادیو داروها جهت تشخیص بیماری‌های قلبی استفاده کردند و هم اکنون نیز با ضریب اطمینان بسیار بالایی از پزشکی هسته‌ای در درمان و تشخیص و پیگیری روند درمان بیماریها استفاده می‌شود.

پرتوپزشکی

پرتوپزشکی شاخه‌ای از پزشکی است که در آن تشعشع خواص هسته‌ای نوکلیدهای رادیواکتیو و نوکلیدهای پایدار، هم برای تشخیص و هم برای درمان امراض به کار می‌روند. این امر می‌تواند یا با پرتودهی مستقیم مریض با یک چشمه تشتعشع خارجی یا با تزریق داروهای نشاندار با رادیواکتیویته به مریض تحقق یابد.
داروهای نشاندار رادیواکتیو که به مریض تزریق یا خورانده می‌شوند، به نام رادیو داروها معروف هستند. داروی هسته‌ای یا رادیو فارماکولوژی روش دارویی خاصی است که با ترکیبات ، آزمایش یا تزریق مناسب رادیو دارو به مریض ارتباط دارد.
کاربرد رادیوداروها
1- روشهای تشخیص زنده
2- روشهای تشخیص غیر زنده
روشهای غیر زنده آنهایی هستند که روی نمونه‌های برداشته شده از یک مریض انجام می‌گیرد. تعدادی از این روشها مستلزم به کارگیری رادیو داروها است. ولی مهمترین آنها روش رادیو ایمونواسی (RIA) می‌باشد. رادیو ایمونواسی و تاثیر آن در پزشکی رادیو ایمونواسی نوعی تجزیه به طریق رقیق کردن ایزوتوپی (IDA)، جزو استو کیومتری است که در آن عنصر مورد تجریه نشاندار و غیر نشاندار برای پیوند با مقادیر محدود مولکولی که به طور خاص با عنصر مورد تجزیه پیوند می‌دهد، رقابت می‌کند. RIA به طور گسترده در آزمایشگاههای پزشکی برای تعیین هورمونها، داروها، ویروس‌ها و دیگر گونه‌های آلی در سطح جهان به کار می‌رود.
شروع RIA به سالهای 1950، با بررسی S.Berson و R.Yalow برروی متابولیسم انسولین B1I در مریض‌های دیابتی بر می‌گردد. Berson و Yalow دریافتند که مریض‌های دیابتی موادی در سرم خون دارند که با انسولین پیوند می‌دهند. آنها مشاهده کردند که انسولین نشاندار و غیرنشاندار با این ماده پیوند دهنده رقابت کرده و این مقدار انسولین غیرنشاندار موجود، مقادیر انسولین نشاندار را که پیوند داده متاثر می‌کند.
آنها در این مطالعه توانایی روش، جهت ارزیابی انسولین را دریافتند. RIA از آن زمان تاکنون پیشرفتهای گسترده‌ای را در روشهای پزشکی با کاربردهای وسیع برای اندازه گیری مقادیر بسیار کم بسیاری از بیو مولکولهای مهم کرده است. کاربردهای درمانی تشعشع کاربردهای درمانی تشعشع و رادیو داروها نسبت به کاربردهای تشخیص محدودتر هستند. زمانی که تشعشع برای درمان به کار می‌رود، مقصود نابود کردن یک قسمت خاص از نسوج مریض با تشعشع است. چشمه تشعشع می‌تواند داخلی و خارجی باشد. چشمه‌های مورد استفاده در درمان چشمه‌های خارجی تشعشع در حال حاضر اساساً در شکل باریکه‌های الکترونی یا اشعه ایکس است.
بسیاری از دستگاهها می‌توانند برای تولید این تشعشعات به کار روند ولی شتابدهندهای خطی کوچک بیشترین کاربرد را دارند. الکترونهای با انرژیهای 4 تا 15 میلیون الکترون ولت برای درمان سرطانهایی که نزدیک سطح بدن هستند، مانند سرطانهای پوست، سینه، سر و گردن به کار می‌روند. زمانی که نفوذ بیشتری از تشعشع لازم باشد، اشعه گاما از یک چشمه بسته رادیو نوکلید مورد استفاده قرار می‌گیرد. 60Co به طور گسترده‌ای برای این منظور بکار رفته است، ولی در حال حاضر 137Cs ترجیح داده می‌شود.
علاوه بر تشعشع خارجی یک عضو ممکن است، یک سوزن یا دانه رادیواکتیو را در داخل بدن مریض کاشت و لذا تنها مقاطع خاصی را که باید نابود شوند، پرتودهی کرد. در این رابطه کاشت‌های 198Au و 125I متداول است.

تصویر برداری در پرتوپزشکی

مشکل تصویر برداری از بدن انسان این است که ماده‌ای کدر و غیر شفاف است، نگاه کردن درون بدن انسان نیز به طور کلی دردناک است. در گذشته روش معمول دیدن درون بدن انسان جراحی بود! اما امروزه با استفاده از انبوهی از روشهای جدید دیگر نیازی به این روشهای وحشتناک نیست.
تصویر برداری اشعه X، MRI، تصویر برداری CAT و مافوق صوت برخی از این تکنیک‌ها هستند. هر کدام از این تکنیک ها مزایا و معایبی دارند که باعث می‌شود برای شرایط مختلف و اعضای مختلف بدن مفید باشند.
تکنیک‌های تصویر برداری پزشکی هسته‌ای روشهای جدیدی را برای نگاه کردن به درون بدن انسان برای پزشکان فراهم می‌کند. این تکنیک‌ها ترکیبی از استفاده از کامپیوتر، حسگرها و مواد رادیواکتیو است. این روشها عبارتند از: - توموگرافی با استفاده از تابش پوزیترون (PET)
- اسپکت SPECT
- تصویر برداری قلبی – عروقی
- اسکن استخوان هر کدام ازاین روشها از یکی از خصوصیات عناصر رادیواکتیو برای تولید یک تصویر استفاده می کنند.
تصویر برداری در پزشکی هسته‌ای برای شناسایی موارد زیر بسیار مفید است:
-تومورها
- آنوریسم Aneurysms
- نارسایی سلول های خونی و اختلال در عملکرد دستگاههای بدن مثل غده تیروئید و ریه استفاده از هر کدام از این روشهای خاص یا مجموعه‌ای از آنها بستگی به علائم بیمار و نوع بیماری دارد.
پرتوپزشکی و درمان بیماریهای پرتوپزشکی از صرف هزینه‌های سنگین درمان جلوگیری می‌کند هم اکنون اغلب مواد اولیه مربوط به تهیه تجهیزات مربوط به پرتوپزشکی وارد کشور می‌شود، در صورتی که اگر مواد اولیه هسته‌ای در مرکز انرژی هسته‌ای و یا مرکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاهها تولید شود می‌توان از مشکلات اقتصادی بخش درمان جلوگیری کرد. پرتوپزشکی در ایران ریشه قدیمی دارد چون سالهای زیادی است که در ایران با مواردی نظیر اسکن، رادیوتراپی برای درمان بیماران سرطانی از آن استفاده می‌شود.
متاسفانه چون تکنیک‌ها و وسایل موجود در این زمینه قدیمی هستند کشور در مقایسه با کشورهای پیشرفته به لحاظ پزشکی هسته‌ای فاصله دارد.هم اکنون تعداد دستگاهها و تجهیزات پزشکی در این زمینه در کشور بسیار اندک است به گونه‌ای که فقط در تهران و چند شهر دیگر این تجهیزات وجود دارد و این برای بیماران مشکل ایجاد کرده چون باید از نقاط مختلف کشور برای درمان به این چند شهر خاص سفر کنند.
پرتوپزشکی در ایران از جایگاه مطلوبی برخوردار است و فقط در صورتی که وسایل جدید در کشور فراهم شود به گونه‌ای که برخی از مواد که امکان تولید از طریق هسته‌ای وجود دارد ساخته شود. می‌توان این زمینه به پیشرفت های مطلوبی رسید. به طور حتم وسایل جدید مربوط پرتوپزشکی در دنیا وجود دارد اما علاوه بر اینکه تهیه آنها هزینه زیادی در بر دارد طول عمر این وسایل نیز بسیار کم است.


دسته ها : علمی
چهارشنبه 1389/11/27 13:56
X